၁ ၊ ၂

"ကၽြန္ေတာ္႔နာမည္ မ်ိဳးေက်ာ႔ျမိဳင္ပါ… ခုနွစ္မိုင္မွာ ေနပါတယ္…." ဟူေသာ ရက္ပ္အဆိုေက်ာ္၏ သီခ်င္းစာသားကို ႏႈတ္မွအလိုလို ရြတ္ဆိုေနမိသည္။ ၄င္းသီခ်င္းသည္ ေက်ာင္းသားတစ္ဦး၏ အရိုးရွင္းဆံုး အက္ေဆး အေရးအသား တစ္ပုဒ္နွင္႔ ဆင္တူသည္။ ေခတ္ျပိဳင္လူသားတစ္ဦး၏ ဘ၀ပံုျပင္တစ္ပုဒ္ကို ဖတ္ရႈေနရသည္ဟုလည္း အေတြးပြားမိသည္။ မ်ိဳးေက်ာ႔ျမိဳင္က အဆိုေတာ္ဆိုေတာ႔ ငါကေရာ ဘယ္လုိ ပုဂၢဳိလ္မ်ိဳးလည္းဟု ေမးခြန္းထုတ္မိသည္။

ဥပဓိအနက္သရုပ္ ( Identity )

"ငါဘာေကာင္လဲ" ဟုအေမးရွိေသာအခါ "ငါကဘယ္လိုု ပုဂိၢဳလ္မ်ိဳး" ဟုေျဖဆိုျခင္းသည္ ပုဂၢလိက ကိုယ္ရည္ ( Personality ) သေဘာမွ်သာ ျဖစ္ေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။ ဥပဓိအနက္သရုပ္ ( Identity ) သည္ ယင္းကိုယ္ရည္ကိုယ္ေသြးနွင္႔ ျခားနားမႈရွိသည္။ ကုိယ္ရည္ကိုယ္ေသြးသည္ အၾကင္သူ၌ရွိေသာ ရွက္ရြံ႕ျခင္း ၊ ဟာသဥာဏ္ရွိျခင္း ၊ ထိတ္လန္႔တုန္လႈပ္မႈရွိျခင္းစေသာ အတြင္းပိုင္းဆုိင္ရာ ဂုဏ္သတိၱခ်င္းရာ ကိုေဖာ္ျပသည္။ ဥပဓိအနက္သရုပ္သည္ ေရြးခ်ယ္မႈ ( Choice )ႏွင္႔ ပို၍ သက္ဆိုင္သည္။

သင္သည္ ေဘာလံုးပြဲ၀ါသနာအိုး။ ထုိ႔ေၾကာင္႔ ေဘာလံုးပြဲသြားၾကည္႔သည္။ အျပင္စြဲ ( Extroverts ) ေဘာလံုးပရိသတ္အုပ္စုႏွင္႔ ဆူညံအားေပးသည္။ သို႔ေသာ္ သင္သည္ ဘ႑ာအခြန္ေဘာလံုးအသင္း၏ အမာခံ ပရိသတ္တစ္ဦး။ သစ္ေတာေရးရာ (သို႔) လယ္ဆည္အသင္းကို အားေပးသူမဟုတ္။ သင္သည္ အျခားသူမ်ားႏွင္႔ မတူ။ ဘ႑ာအခြန္အသင္း၏ ၀တ္စံုကို ၀တ္ဆင္၍ တစ္ခဲနက္အားေပးသည္။ ဤသို႔ သင္ရပ္တည္ ေရြးခ်ယ္ထားေသာ ဥပဓိအနက္သည္ သင္နွင္႔တူညီသူ ၊ အျခားသူမ်ားနွင္႔ ကြဲျပားျခားနားသူအျဖစ္ ျပဳလုပ္ ပံုေဖာ္ေပးသည္။

ဥပဓိအနက္သရုပ္သည္ တစ္ဦးခ်င္းစီ ( Individuals ) ႏွင္႔ ၄င္းတို႔၏ ေနထုိင္ရာ ကမၻာေလာကကို ခ်ိတ္ဆက္ေပးသည္။ သင္က သင္႔ကိုယ္ကိုျမင္ျခင္း ( How I See Myself ) ႏွင္႔ အျခားသူတုိ႔က သင္႔ကို ျမင္ျခင္း ( How Others See Me ) ကိုေပါင္းစပ္ေပးသည္။ ယင္းသည္ အျခားသူမ်ားက အသိအမွတ္ျပဳလက္ခံထားေသာ (သို႔) လူ႔အဖြဲ႔အစည္းက အသိအမွတ္ျပဳလက္ခံထားေသာ အဆင္႔အတန္းေနရာတစ္ခုပင္ ျဖစ္ပါသည္။ သင္႔ကိုယ္ကို ျမင္ျခင္းနွင္႔ အျခားသူတုိ႔က သင္႔ကို ျမင္ျခင္းတုိ႔တြင္ အျမဲတမ္း ထပ္တူမက်နိုင္။

သင္႔အေနျဖင္႔ `ငါကလူေတာ္´ ဟု အယူရွိေသာ္လည္း တျခားသူမ်ားက `လူပ်င္း´ ဟုျမင္ေနနိုင္သည္။ ေ႐ွး႐ိုးဆန္ေသာ မိဘတို႔နွင္႔ `ညကလပ္´တက္ေသာ သားသမီးတို႔၏ ဆက္ဆံေရးအေျခအေနတြင္ မတူညီေသာ ဥပဓိ အနက္သရုပ္ ေရြးခ်ယ္မႈမ်ိဳးကို ေတြ႔နိုင္သည္။ တခ်ိန္တည္းမွာပင္ သင္သည္ ကုမၸဏီ ၀န္ထမ္းတစ္ဦး။ စာရင္းကိုင္သင္တန္းတက္ေနေသာ ေက်ာင္းသားႏွင္႔ သမီးငယ္ရွိေသာ မိဘတစ္ဦး ျဖစ္နိုင္ပါသည္။ အားလပ္ခ်ိန္မ်ားတြင္ ဘေလာ့ဂါ တစ္ဦးအျဖစ္လည္း စာေရးသည္ဟု ဆိုပါစို႔။ သင္တစ္ဦးတည္း ေရြးခ်ယ္ပိုင္ဆုိင္ ထားေသာ ယင္းဥပဓိအနက္သရုပ္မ်ားၾကား ေရြးခ်ယ္ဦးစားေပးမႈ အခက္အခဲႏွင္႔ ပဋိပကၡ တစ္မ်ိဳး ႐ွိလာနိုင္ပါသည္။ ယင္းသည္ လူတိုင္း၌ ႐ွိေနနိုင္ေသာ ဥပဓိအနက္သရုပ္ ဆပြားျခင္း (သို႔) အမ်ားအျပားရွိျခင္း ( Multiple Identity ) ဥပမာပင္ ျဖစ္ပါသည္။

ဥပဓိ အနက္သရုပ္ ပံုေဖာ္ျခင္းတြင္ ေနာက္ကြယ္ရွိ တြန္းအား (သို႔) ဖြဲ႕စည္းပံု ( Structure ) နွင္႔ မိမိကိုယ္ကို ထိန္းသိမ္း ေဖာ္ေဆာင္ျခင္းဒီဂရီ (သို႔) နည္းလမ္း ( Agency ) တို႔သည္ အေရးၾကီးသည္။ သင္၏ျဖစ္လိုမႈနွင္႔ ဖိအားမ်ားၾကားတင္းမာမႈ ရွိနိုင္သည္။ အဆိုေတာ္တစ္ဦးအျဖစ္ ဥပဓိ အနက္သရုပ္ တည္ေဆာက္္ျခင္းတြင္ မိမိကုိယ္ကုုိ ထိန္းသိမ္းေဖာ္ေဆာင္ျခင္း ဒီဂရီကို အတုိးအေလ်ာ႔ ျပဳလုပ္နုိင္ပါသည္။ ပရိသတ္၏ အသိအမွတ္ျပဳျခင္း ၊ မျပဳျခင္း (၀ါ) ေအာင္ျမင္ျခင္း ၊ မေအာင္ျမင္ျခင္းတုိ္႔သည္ ျပင္ပေလာက ( External World ) သုိ႔မဟုတ္ ဖြဲ႔စည္းပံု ( Structure ) ၏ ကန္႔သတ္မႈ ( Limitation ) နွင္႔ သက္ဆိုင္သည္။

ဥပမာအားျဖင္႔ သင့္တြင္ အခြင္႔အေရးမ်ားရွိေသာ္လည္း အသိဥာဏ္နံုနဲမႈေၾကာင္႔ မြဲသည္။ ဥာဏ္႐ွိတိုင္းလည္း မြဲနုိင္သည္။ ယင္းသည္ ဥပဓိ အနက္သရုပ္ က်ဆံုးျခင္း ပံုျပင္တစ္ပုဒ္ပင္။ ဆိုရေသာ္ အျမဲတမ္း (၁၈) နွစ္ျဖစ္လုိေသာ အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦး၏ ဇရာအထုအေထာင္းသည္ ဥပဓိ အနက္သရုပ္ ေဖာ္ေဆာင္ျခင္း၏ ဇီ၀ဆိုင္ရာအကန္႔အသတ္ ( Biological Limitations ) တစ္မ်ိဳးပင္ ျဖစ္ပါသည္။

ဥပဓိ ေဖာ္ေဆာင္ျခင္းတြင္ ေနာက္ကြယ္ရွိတြန္းအား/ ဖြဲ႕စည္းပံံုႏွင္႔ မိမိ၏ ေဖာ္ေဆာင္ျခင္းနည္းလမ္း (Agency ) တို႔ကို ခ်ဥ္းကပ္ရာတြင္ ပညာ႐ွင္တုိ႔၏ ကြဲျပားျခားနားေသာ အယူအဆတို႔ကို ဤေနရာတြင္ အနည္းငယ္ေဖာ္ျပလုိသည္။

လူမႈေရးဒႆနိကပညာရွင္ George Herbert Mead ၏ အလုိအရ ဥပဓိ အနက္သရုပ္ ေဖာ္ေဆာင္ရာတြင္ ကၽြနု္ပ္တုိ႔သည္ တည္႐ွိၿပီး ဘာသာ စကားနွင္႔ သေကၤတ ဖဲြ႔စည္းထားပံုတို႔ကို အသံုးျပဳသည္။ မ်က္ျမင္နားလည္ျခင္း ( Visualization ) ၊ သေကၤတျပဳ နားလည္ျခင္း ( Symbolization ) ႏွင္႔ တစ္ဦးခ်င္းစီ၏ တင္ကူးၾကံစည္မႈမ်ားသည္ ေဖာ္ေဆာင္ရာနည္းလမ္း ( Agency ) ျဖစ္သည္ဟု ဆိုခဲ႔သည္။

Erving Goffman ၏ အလိုအရမူ ဖြဲ႔စည္းပုံ ( Structure ) သည္ ကၽြန္ုပ္တုိ႔ပါ၀င္ရမည္႔ အခန္း က႑ (Role ) အတြက္ အသင့္ ေရးသားထားျပီးေသာ ဇာတ္ညႊန္းတစ္ခု ျဖစ္သည္။ ပါ၀င္ရမည္႔ အခန္းက႑ (သို႔) အစိတ္အပိုင္းကို အနက္ျပန္ ( Interpret ) နိုင္သည္ (သို႔) အခန္းက႑ကို ညႈိနႈိင္းေဆာင္ရြက္ရမည္။ ယင္းသည္ ကၽြန္ုပ္တို႔ ေရြးခ်ယ္ရမည့္ နည္းလမ္း ( Agency ) ဟုဆိုသည္။

စိတ္ပညာ႐ွင္ Sigmund Freud ကေတာ႔ ကၽြနု္ပ္တုိ႔၏ ဥပဓိအနက္သ႐ုပ္ကို ေဖာ္ေဆာင္ေသာ တြန္းအား ( Structure ) သည္ မသိစိတ္မွ ျဖတ္သန္းေဆာင္ရြက္ေစေသာ လူမႈသက္ေရာက္အားျဖစ္သည္။ လူတစ္ဦးခ်င္းစီသည္ ကေလးဘ၀အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို နားလည္သေဘာေပါက္ကာ ဥပဓိ အနက္သ႐ုပ္ကို ပံုေဖာ္နုိင္ခြင္႔႐ွိသည္။ ဥပဓိအနက္သရုပ္သည္ မည္သည္႔အခါမွ် ျပီးျပည္႔စံု အသားက်သြားသည္မ႐ွိ စသည္ျဖင္႔ ခ်ဥ္းကပ္ခဲ႔ၾကသည္။

ဆက္ဖတ္ရန္ >>

၁ ၊ ၂